Als u het geluk heeft om Japan te bezoeken, zult u ongetwijfeld vaak kleine kattenbeeldjes met een opgeheven pootje zien staan bij de ingang van winkels, restaurants en soms zelfs bij mensen thuis. Deze kat wordt in het Japans een maneki neko genoemd. Maar wat betekent dat eigenlijk?
Wat is de Maneki Neko?
Allereerst betekent « maneki neko » in het Japans (招 き 猫) letterlijk « de kat die uitnodigt » of « de kat die verwelkomt ». Het is een traditionele Japanse geluksbrenger, afgebeeld als een zittende, glimlachende kat die één of twee voorpoten omhoog houdt. Deze gelukskat wordt in Japan op 29 september gevierd en zijn boeiende geschiedenis gaat ver terug in de tijd.
Waarom een kat en waar komt hij vandaan? De legendes rondom de Maneki neko
De geschiedenis van de maneki neko is vrij vaag. Er bestaan in werkelijkheid verschillende legendes over deze kat, maar de populairste is die over een rijke heer genaamd Naotaka Ii.
De tempelkat en de heer Naotaka Ii
Tijdens de Edo-periode (1603-1867) bevond zich ten westen van Tokio een tempel in erbarmelijke staat. Hij werd beheerd door een priester die erg arm was en wiens enige metgezel een kat genaamd Tama was, met wie hij zijn schamele bezittingen deelde. Op een dag kwam de rijke heer Naotaka Ii langs deze tempel toen hij terugkeerde van de jacht en er een hevig onweer losbarstte. Hij zocht beschutting onder een boom, recht tegenover het voorplein van de tempel waar de kat Tama zat. De kat was zich aan het wassen; hij likte zijn pootjes en streek ze achter zijn oor. De heer was geïntrigeerd door de kat en, denkend dat het dier hem wenkte om dichterbij te komen, verliet hij zijn schuilplaats. Enkele seconden later sloeg de bliksem in de boom waaronder hij zojuist had geschuild.
Zonder de kat die hem met zijn opgeheven pootje leek uit te nodigen, zou heer Naotaka Ii er niet meer zijn geweest. Hij maakte kennis met de arme priester en zag de vervallen staat van de tempel. Als teken van dankbaarheid schonk de heer de priester genoeg geld om de tempel te restaureren en een comfortabel leven te leiden. Na de dood van de kat werd er een standbeeld ter ere van hem opgericht, waarop hij zittend met een opgeheven pootje werd afgebeeld als herinnering aan die onweersdag. In de regio geloofde iedereen dat deze kat fortuin en geluk had gebracht aan zijn eigenaar; daarom werd het beeldje gekopieerd en in huizen en bij de ingang van winkels geplaatst. De maneki neko was geboren.
Maneki neko beeldjes bij de Gotokuji-tempel.
De tempel uit de legende zou de Gotokuji-tempel zijn, gelegen in de wijk Setagaya, ten westen van Tokio. U kunt daar een altaar vinden dat bedekt is met talloze maneki neko beeldjes, achtergelaten door mensen die hopen geluk aan te trekken en fortuin te maken.
De courtisane en haar kat
Een andere legende vertelt het verhaal van een courtisane genaamd Usugumo die met haar kat in Yoshiwara, ten oosten van Tokio, woonde. Op een nacht greep haar kat haar kimono vast en begon er wild aan te trekken. De courtisane probeerde hem tegen te houden, maar niets hielp en de kat bleef haar mooie kimono beschadigen door eraan te trekken. Ze besloot om hulp te roepen en de eigenaar van het bordeel kwam toegesneld met zijn zwaard in de hand. Denkend dat de kat bezeten was, sloeg hij in één klap zijn kop eraf. De kop van de kat vloog door de lucht en beet in zijn laatste adem een slang dood die op het punt stond de courtisane aan te vallen.
Nadat ze besefte dat haar kat haar probeerde te beschermen tegen de slang, was Usugumo ontroostbaar door de dood van haar trouwe viervoeter. Om haar te troosten, sneed een klant een klein houten beeldje van haar kat, met één pootje omhoog, alsof hij waarschuwde voor gevaar. Zo zou de traditie van de maneki neko zijn ontstaan.
De oude vrouw en haar kat
In deze legende werd een oude en arme vrouw gedwongen haar kat te verkopen om te overleven. Kort daarna verscheen haar kat in een droom en zei haar een kleien beeldje van hem te maken. Zodra ze wakker werd, gehoorzaamde ze, maakte een klein beeldje van haar kat en slaagde erin het te verkopen. Ze maakte er meer en veel mensen kwamen haar beeldjes kopen die erg populair waren geworden. Zo werd de arme vrouw rijk dankzij haar kat. En, voor de derde keer in dit artikel, was de traditie van de maneki neko geboren.
De Japanse kat die geluk en fortuin brengt
Dit kattenbeeldje, dat traditioneel bij de ingang van winkels wordt gevonden of op een prominente plek in Japanse huishoudens staat, staat bekend als een krachtige geluksbrenger die fortuin, geluk en voorspoed aantrekt voor iedereen die er een bezit. De kracht van deze Japanse kat hangt af van de opgeheven poot, de kleur en de symbolen op zijn buik. Dat gaan we nu bekijken…
Het gebaar van de uitnodigende kat
Waarom betekent maneki neko « de kat die uitnodigt »? En waarom heeft deze kat een pootje bij zijn oor omhoog?
Dit kan voor ons westerlingen vreemd lijken, maar dit gebaar lijkt erg op de manier waarop Japanners mensen wenken om te komen. Inwoners van Japan (en China) nodigen mensen uit door hun hand met de palm naar buiten te houden en hun arm en vingers herhaaldelijk naar voren te bewegen. In de meest bekende legende van de maneki neko verwart heer Naotaka Ii dit gebaar met de beweging die de kat maakt wanneer hij zich achter zijn oren wast met zijn pootje.
Sinds deze gelukskat de grenzen is overgestoken naar het Westen, bestaan er versies waarbij de palm naar achteren is gedraaid om aan te sluiten bij het westerse wenkgebaar.
Maneki neko kunnen hun rechterpoot, linkerpoot of soms beide tegelijk omhoog houden. Als de kat zijn linkerpoot omhoog houdt, trekt hij klanten aan, terwijl hij met zijn rechterpoot fortuin en geluk aantrekt. Of andersom. De betekenis van de opgeheven poot kan namelijk verschillen per tijdperk en regio, en de overtuigingen hierover zijn divers.
Hoe dan ook, de Japanners lijken het erover eens te zijn dat hoe hoger de poot van de kat is, hoe meer geluk hij aantrekt (of hoe verder het geluk vandaan komt). In de loop der tijd zijn de pootjes van de maneki neko steeds hoger komen te staan; het is zelfs mogelijk om het tijdperk te bepalen aan de hand van deze hoogte.
Sommige modernere versies van de maneki neko hebben een pootje dat heen en weer zwaait dankzij een batterij of een zonnecel. Deze zonne-maneki neko herhaalt dan onvermoeibaar zijn welkomstgebaar.
De kleurvariaties van de Japanse gelukskat
Afhankelijk van de kleur van het beeldje heeft de maneki neko niet altijd dezelfde betekenis.
- Driekleurig: dit is de populairste versie van deze kat; hij is wit met zwarte en roestbruine vlekken. Deze vachtkleur is zeer zeldzaam bij de Japanse bobtail, het kattenras dat model stond voor de maneki neko. In Japan wordt deze « driekleurige » vacht mi-ke genoemd.
- Wit: dit is de op één na populairste versie. Wit is in Japan het symbool voor zuiverheid en geluk.
- Zwart: deze kleur hoort kwade geesten op afstand te houden. Zwarte katten zijn populair bij vrouwen omdat ze bekendstaan om het afweren van aanvallers.
- Rood: dit is een beschermende kleur die geassocieerd wordt met gezondheid; het hoort kwade geesten en ziekten af te weren.
- Goud: deze kleur wordt geassocieerd met rijkdom en trekt financieel fortuin aan.
- Groen: de groene maneki neko wordt geassocieerd met school- en studieresultaten.
- Roze: verre van traditioneel, maar deze kleur is populair geworden en wordt geassocieerd met de liefde.
De verschillende attributen van de Maneki neko
Deze iconische kat wordt vaak afgebeeld met symbolen op zijn buik of voorwerpen tussen zijn pootjes. Meestal draagt de maneki neko een rode halsband met een belletje en een decoratief slabbetje. Deze attributen vertegenwoordigen de accessoires die werden gedragen door de katten van rijke eigenaren in de Edo-periode.
Soms houdt de maneki neko een grote gouden munt tegen zijn buik, een Koban genaamd. Deze gouden munt werd gebruikt tijdens de Edo-periode in Japan en was één Ryô waard, de gangbare munteenheid in die tijd (tegenwoordig vervangen door de Yen). De meeste Koban die door maneki neko worden gedragen, zijn voorzien van een inscriptie die aangeeft dat deze munt tien miljoen Ryô waard is. Het spreekt voor zich dat dit attribuut rijkdom symboliseert en de kat helpt om geluk en fortuin aan te trekken voor zijn eigenaar. Het is overigens niet ongebruikelijk dat Japanners een muntje op het beeldje leggen, net zoals een westerling een muntje in een put of fontein zou gooien.
Waar kunt u een Maneki neko kopen?
Wie zou er nu nee zeggen tegen een beetje geluk, fortuin en rijkdom? Zeker wanneer de geluksbrenger eruitziet als zo’n schattige kat als de maneki neko.
Neem eens een kijkje in onze Maneki Neko collectie, waar u vele maneki neko in verschillende vormen zult vinden. Deze iconische kat is al lang verkrijgbaar in diverse producten: armbanden, beeldjes, windgongen, sleutelhangers of zelfs spaarpotten.
Wens uw vrienden alle geluk en voorspoed door hen deze Japanse geluksbrenger cadeau te doen en haal fortuin en welvaart in huis!
