Kent u de Tengu? Als u een Japan-liefhebber bent, komt zijn gezicht u vast en zeker bekend voor.
Met zijn rode gezicht en lange neus is de Tengu-demon (天狗) een populair Japans wezen op de archipel. Hij behoort tot de familie van de yokai en wordt ook beschouwd als een kami (of shinto-godheid) die heerst over de berg en het bos.
Maar wat schuilt er achter deze iconische figuur uit Japan? Wie is deze beroemde demon eigenlijk? Waarom wordt hij zo vereerd?
Ontdek het portret van de Tengu, zijn oorsprong en zijn plaats in de traditionele en moderne Japanse cultuur.
Portret van de Tengu: hoe ziet hij eruit?
De demon met de lange neus 👺 behoort tot de yokai, u weet wel, de onzichtbare wezens die heersen over het universum waar de Japanners zo dol op zijn. Het zijn geesten, demonen en andere bovennatuurlijke wezens die meestal over magische krachten beschikken. De Tengu wordt in de shinto-religie ook beschouwd als een godheid (of kami) die verbonden is met de bescherming van de bergen en het bos.
Afbeelding van de Tengu-demon door Antonio J. Manzanedo (links) en Ai Tatebayashi (rechts)
Met zijn toornige uitdrukking en zijn karmozijnrode gezicht is de Tengu nogal angstaanjagend. Zijn neus van 7 handbreedtes lang vertoont gelijkenissen met die van Saruta Hiko, een andere bekende shinto-godheid in Japan. Hij heeft vogelachtige kenmerken, zoals vleugels waarmee hij kan vliegen. Bovendien ziet u hem vaak gekleed in een Yamabushi-tenue, de ascetische krijgers die in de bergen leven en van wie de Tengu de heilige bewaker zou zijn.
In oude afbeeldingen uit Japanse geïllustreerde rollen (Tengu-sōshi) wordt de Tengu geassocieerd met hoogmoedige boeddhistische priesters die na hun dood in een demon veranderden. Later werd hij gelinkt aan de ascetische praktijken van de Yamabushi en de vechtkunst. ⚔
In traditionele Japanse schilderijen en sculpturen draagt de Tengu diverse accessoires, zoals de staf van een monnik, een waaier van veren waarmee hij wind kan blazen, of krijgerswapens.
Bovendien is zijn uiterlijk door de eeuwen heen sterk veranderd. Als half mens, half vogel lijkt hij in de loop der jaren steeds meer op een ketterse boeddhistische priester waarvan hij de reïncarnatie zou zijn. Zijn lange neus zou dan een overblijfsel zijn van de snavel die hij in zijn vroege jaren had. 🐦
Japanse Tengu-masker en betekenis
Het masker van de Tengu-demon is wijdverspreid in de Japanse cultuur: in het theater, tijdens festivals, bij shinto-vieringen, in manga’s en anime, we komen het overal tegen. Het moet gezegd worden dat zijn angstaanjagende gezicht perfect is om indruk te maken. Meer nog, zijn masker wordt ook gebruikt in de hoop boze geesten af te schrikken en te verjagen.
Pas op dat u de Tengu niet verwart met de beroemde Japanse Hannya-demon. Hoewel ze allebei een rood gezicht en een angstaanjagende gelaatsuitdrukking hebben, onderscheidt de Tengu zich door zijn lange neus, terwijl de kenmerken van de Hannya hoorns en lange, scherpe tanden zijn.
Oorsprong van de Tengu: waar komt hij vandaan?
Afbeelding van Amanozako (©NickTheBarbarian) / Afbeelding van Garuda (©Kailash Raj)
De eerste verhalen over de Japanse Tengu komen uit de Nihon Shoki, een zeer oud historisch boek uit het jaar 720. Later hebben de Japanse kunst, verhalen en stedelijke legendes ook in grote mate bijgedragen aan de populariteit van de demon. Talrijke verhalen over de Tengu hebben de toornige yokai letterlijk in de Japanse folklore gekatapulteerd.
De standpunten over zijn oorsprong lopen echter uiteen en op dit moment is er geen tastbaar bewijs dat de verschillende theorieën bevestigt. Daarom zal ik er enkele uiteenzetten, zodat u zich uw eigen mening kunt vormen:
Theorie nr. 1: De Chinese Tiāngou
De Japanse Tengu stamt waarschijnlijk af van de Chinese Tiāngou, een “kosmisch hondachtig” monster dat lijkt op een hond gekruist met een komeet (of een vallende ster), wiens naam “Hemelse hond” betekent. Oorspronkelijk diende zijn bestaan om zonsverduisteringen te verklaren, die men destijds nog niet begreep.
In China is de Tiāngou een geducht wezen, verzot op oorlog, dat zich voedt met mensen. Hoewel de Japanse Tengu enkele kenmerken van hem leent, is de fysieke gelijkenis niet erg treffend. Het is namelijk lastig om op het eerste gezicht de hond te herkennen. 🐺
Theorie nr. 2: De shinto-godheid Amanozako
Volgens de Kujiki, een referentiewerk over de Japanse mythologie, zou de Tengu afstammen van een shinto-godheid genaamd Amanozako, met wie hij bepaalde gelijkenissen deelt. Als half vrouw, half vogel bezat deze monsterlijke en toornige godin ook een lang neusaanhangsel.
Amanozako zou het resultaat zijn van de woede van Susanoo, de stormgod. Dit kan verklaren waarom zijn afstammeling, de Tengu, soms een waaier bezit.
Theorie nr. 3: De hindoeïstische godin Garuda
Andere historici denken dat de Tengu afkomstig is van een hindoeïstische godheid met het uiterlijk van een adelaar 🦅. Net als hij werd dit mythische wezen gevreesd door gelovigen voordat het een bewaker van het boeddhisme werd.
Japanse legendes over de Tengu
Of het nu tijdens een traditioneel feest, in de literatuur, in het No-theater of in de media is, de Tengu is erg populair in de Japanse folklore en draagt bij aan de rijkdom van de cultuur. Aan legendes over de Tengu-yokai geen gebrek.
Minamoto no Yoshitsune en koning Sojobo
Als beoefenaar van de vechtkunsten 🥋 staat de Tengu bekend om zijn perfecte beheersing van wapens. De boog, de naginata en het zwaard hebben geen geheimen voor hem.
Bovendien zou de beroemde samoerai Minamoto no Yoshitsune de Taira-clan hebben verslagen dankzij de training die hij kreeg van Sojobo, de uiterst machtige koning van de Tengu.
Na de moord op zijn vader door de Taira werd de jonge Minamoto no Yoshitsune verbannen naar de berg Kurama. Terwijl hij door de vallei trok, maakte hij kennis met de Tengu Sojobo, die bevriend met hem raakte. Deze laatste, een voormalig Yamabushi, bood aan hem te trainen in de strijd om zijn wraak op de Taira te voltooien. Zo kon Minamoto no Yoshitsune zijn vijand verslaan.
Minamoto no Yoshitsune traint met de Tengu Sojobo.
De vijand van het boeddhisme
Wist u dat de Tengu, in tegenstelling tot veel andere Yokai, een andere eigenaardigheid heeft dan zijn grote neus? In een bepaalde periode haatte hij namelijk het boeddhisme. Geabsorbeerd door de shinto-religie stelde de Tengu zich bijzonder vijandig op tegenover monniken en tempels.
In de legendes uit de bundel Konjaku monogatari shū uit het Heian-tijdperk ontvoert hij priesters en leidt hij hen af van hun geloof, evenals vrome mensen.
Als vijand van het boeddhisme valt hij ook de keizerlijke familie aan. Zo zou keizer Sanjo het slachtoffer zijn geworden van een Tengu, die hem blind zou hebben gemaakt om wraak op hem te nemen.
In veel verhalen veranderen priesters of vrome mensen die te ijdel zijn om naar de hemel te gaan, in Tengu, die meer of minder machtig zijn naargelang hun intellectuele kennis.
In Japan vindt de uitdrukking “Tengu ni natta” of “een tengu worden” zijn oorsprong in deze legendes. Het is een manier om te verwijzen naar een bijzonder hoogmoedig persoon.
De verschillende soorten Tengu
Er bestaan in Japan verschillende categorieën Tengu-godheden. De meest ontwikkelde en machtige zijn de Grote Tengu, terwijl de Kleine Tengu minder geëvolueerd en onwetender zijn. 🧐
Daitengu (©studiomuti) / Konoha Tengu (©svenstoffels) / Karasu Tengu (©Flying-Fox)
De Daitengu
Dit zijn de Grote Tengu. Het zijn wijze en spirituele wezens die op de toppen van de bergen leven. Hoewel ze eerder welwillend zijn, blijven ze bijzonder gevaarlijk wanneer ze boos zijn.
Deze hooggeëerde godheden hebben een mensachtig uiterlijk met een lange neus en vleugels die herinneren aan hun vogelachtige oorsprong. Hoe langer hun neusaanhangsel, hoe meer krachten ze bezitten.
Hun voornaamste taak is om te heersen over de berg. Ze kunnen vliegen, wind laten waaien en natuurrampen veroorzaken. Als experts in de vechtkunst beheersen ze het zwaard als geen ander.
Soms ontvoeren ze mensen die zich in de bossen wagen om hen te straffen of om hen magie te leren. Deze machtige Tengu zouden ook de kracht hebben om de neus van mensen te laten groeien. Zou Pinocchio 🤥 dan het slachtoffer zijn geweest van een vloek van de demon?
De Karasu Tengu
De Kraai-Tengu hebben veel fysieke kenmerken van vogels 🦅. Ze hebben de oude vorm met de snavel behouden. Ze worden ook wel Kotengu genoemd, zijn de dienaren van de Grote Tengu en kunnen bezit nemen van mensen of zich transformeren om hen voor de gek te houden. Minder machtig dan hun leiders, laten ze zich gemakkelijk door mensen misleiden en inspireren ze bepaalde humoristische Japanse verhalen.
De Ona Tengu
Dit zijn voormalige boeddhistische nonnen die in een demon 👿 zijn veranderd vanwege hun te ijdele karakter. Ze behoren tot de Kraai-Tengu en verleiden mannen voordat ze hun ware aard onthullen.
De Koh Noha Tengu
Ze lijken meer op wolven 🐺 en hun rol is om voedsel naar de Grote Tengu te brengen in ruil voor bewezen diensten aan mensen. In tegenstelling tot de Kleine Tengu kunnen ze niet vechten.
De Guhin
Als laatste leden van de hiërarchie zijn ze eerder welwillend tegenover mensen, voor wie ze bemiddelaars met de natuur 🌿 zijn. Ze kunnen echter nog steeds stormen veroorzaken als ze geërgerd zijn.
Betekenis van de Tengu door de jaren heen
Afbeelding van de Tengu door Cristian AC
Het beeld van de Tengu is sterk geëvolueerd in de loop van de Japanse geschiedenis. Oorspronkelijk werd hij beschouwd als een kwaadaardige en agressieve demon, verzot op strijd, die monniken en kinderen ontvoerde of bezit nam van vrouwen.
Daarna werd zijn imago beetje bij beetje zachter. De Tengu verloor zijn vijandigheid tegenover het boeddhisme en presenteerde zich als beschermer van de bergen en bossen.
Door de eeuwen heen werd de Tengu een welwillende bewaker van boeddhistische teksten en heilige plaatsen. Ook zou hij streken uithalen met mensen die arrogant zijn of de wetten niet respecteren.
Tegenwoordig hoeft men niet meer bang te zijn voor de Tengu. Integendeel, sommigen hebben de neiging hem belachelijk te maken. Hoewel hij geluk brengt en gezinnen beschermt door boze geesten op afstand te houden, blijft hij onvoorspelbaar, net als de natuur die hij beschermt.
De plaats van de Tengu in de Japanse cultuur
De Tengu neemt een belangrijke plaats in binnen de Japanse traditie via religie, literatuur en kunst. Ook vandaag de dag zijn er nog vele evenementen aan hem gewijd. We kunnen de Tengu-cultussen Saburô op de berg Izuna, Sojobo op de berg Kurama of de cultus van Saruta Hiko in de stad Susuka noemen.
Parade tijdens het Numata-festival ter ere van de Tengu.
Als u Japan bezoekt, zijn hier ook enkele feesten die u niet mag missen om deze beroemde demonen te zien:
Mis in augustus de Tengu-maskers van het traditionele O Bon-feest niet, een ritueel ter ere van de voorouders. Ook tijdens het zeer populaire Numata-festival, dat de Tengu van de berg Kashouan viert, ziet u twee gigantische maskers voorbijkomen.
Woon in februari de parade van praalwagens ter ere van dit legendarische wezen bij tijdens de Tenkaichi Tengu-parade in Tokio.
U kunt deze demonen ook tegenkomen op het festival van Osaka, in Furubira op Hokkaido of in de straten van de wijk Shimokitazawa in Tokio.
Tengu-festival in de wijk Shimokitazawa, Tokio. (©balbo42)
Zelfs vandaag de dag is de Tengu in zowel de kunst als de Japanse literatuur een ware bron van inspiratie. Of het nu in schilderijen is, in de stukken van het No-theater waar u zijn kenmerkende masker kunt terugvinden, of in manga’s en videogames, de demon zal niet snel vergeten worden.
Nu u alles weet over dit mythische wezen, moet u oppassen dat u niet naast uw schoenen gaat lopen als u niet wilt dat men tegen u zegt: “Tengu ni natta”.
