De tatoeage in Japan wordt vaak geassocieerd met de Yakuza en wordt lang niet zo positief bekeken als in het Westen. Waar Europeanen en Amerikanen hun tatoeages met trots laten zien 💪, verbergen de Japanners ze liever. Toch is deze eeuwenoude Japanse kunstvorm diep geworteld in de geschiedenis van het land van de rijzende zon.
De tatoeage verscheen al in de prehistorie en werd in de vroege Japanse beschavingen geassocieerd met rituelen. Het diende destijds als symbool voor sociale status, spirituele bescherming of als versiering. Later werd het gebruikt om criminelen te identificeren, voordat het uitgroeide tot het kenmerk van de Yakuza 💣. Hoewel deze kunstvorm een gevoelig onderwerp blijft op de archipel, staan Japanse tatoeëerders wereldwijd bekend om hun talent. Ontdek hoe de tatoeage, van de eerste volkeren tot aan de moderne tijd en de Edo-periode, de geschiedenis van Japan definitief heeft getekend.
De oorsprong van de tatoeage in Japan
De beoefening van tatoeëren gaat terug tot de Prehistorie, zoals blijkt uit kleibeeldjes versierd met tribale symbolen die zijn gevonden in graven uit de Jomon-periode.
De Ainu, een inheemse stam van jagers, vissers en verzamelaars, lieten zich tatoeëren als spirituele bescherming, maar ook om hun sociale rang aan te duiden of om zichzelf te verfraaien. Zo lieten vrouwen volgens traditionele riten vanaf de puberteit tot aan hun huwelijk symbolen op hun armen en rond hun lippen graveren.
Ainu-stam en traditionele tatoeages.
Mannen werden op hun gezicht en lichaam getatoeëerd om hun verbondenheid met een clan of een bepaald beroep te tonen.
Op sommige eilanden in het zuiden van Japan gaven vrouwen aan dat ze getrouwd waren door hun handen te laten tatoeëren, met een zowel religieus als sociaal doel.
Een miskende eeuwenoude kunst
Verslagen over de Ainu door Chinese kroniekschrijvers maken melding van een negatieve perceptie van tatoeages. Deze overgangsriten werden slecht begrepen en als barbaars beschouwd. Hierdoor hebben de komst van het boeddhisme en de Chinese invloed in Japan het imago van deze traditionele kunstvorm, die taboe werd 🤐, geschaad. Zo werden gevangenen tot 1870 als straf gemerkt met symbolen op hun arm of voorhoofd. Tegelijkertijd keerden de Japanners zich af van tatoeages om zich te richten op de mode van kleding en parfum.
De opkomst van de tatoeage in de Edo-periode
Tijdens de Edo-periode maakte de tatoeage een sterke ontwikkeling door en ontstond er een zekere codificatie. Zo maakte men onderscheid tussen de eretatoeage, die de helden eerde, en de gevangenistatoeage voor bandieten. Desalniettemin bleef de Japanse tatoeage een slechte reputatie houden. Het aantal criminelen in de grote steden nam namelijk sterk toe. Zij camoufleerden hun onuitwisbare gevangenismerken onder nieuwe, uitgebreidere motieven. Ook prostituees en geisha’s van lage rang lieten hun lichaam tatoeëren voor esthetische doeleinden, wat de negatieve connotatie van deze Japanse kunst verder versterkte.
Getatoeëerde Japanse krijgers in de jaren 1870 (ingekleurde foto’s).
Paradoxaal genoeg ontstond er een nieuwe trend waarbij de tatoeage zowel decoratief als symbolisch was. De geïllustreerde roman Shui hu zhuan (“Watermarge“), waarvan de helden volledig getatoeëerde krijgers zijn, was een enorm succes in Japan. Merk op dat ook straatridders, bekend om hun tatoeages en dapperheid, in de Edo-periode werden bewonderd. Het lichaam bedekt met elegante motieven werd een symbool van mannelijkheid en moed dat de Japanse kunst en literatuur inspireerde.
Daarnaast droegen Ukiyo-e-kunstenaars en het Kabuki-theater sterk bij aan de bloei van de tatoeage op de archipel. Zo kon men gravures van draken, tijgers, koi-karpers, slangen en andere wezens uit de Japanse mythologie zien op talloze prenten. De populariteit van Ukiyo-e, gecombineerd met de verbetering van graveertechnieken, gaf een nieuwe impuls aan de traditionele Japanse tatoeage.
Deze verspreidde zich vooral onder verschillende beroepsgroepen, met name bij brandweerlieden, koeriers en in de bouwsector. Wist u trouwens dat sommige Japanse arbeiders gewend waren om zonder kleding te werken? 😳
Dit was het geval bij de tobis; hoogwerkers die zeer gewaardeerd werden door de inwoners van Japan. Deze arbeiders lieten vaak imposante draken graveren om hun lichaam te sieren en zichzelf tegen gevaar te beschermen. Uit de populariteit van de tatoeage en de ontwikkeling van de motieven ontstond een nieuw beroep: dat van tatoeagekunstenaar of horishi in Japan.
Tatoeages in Japan, de verboden vrucht
Met de openstelling van Japan voor de wereld besloot de Meiji-regering, bezorgd over het imago dat zij aan het Westen gaf, om de beoefening van tatoeages in 1872 te verbieden. Vanaf dat moment werden de ontwerpen verborgen onder kleding en werden de gebruiken van de Ainu en in bepaalde regio’s verboden. Tatoeëerders werkten in de schaduw, nabij de havens waar ze clandestien zeelieden ontvingen ⚓, terwijl ze zich voordeden als beoefenaars van een ander beroep. Toch bleef de Japanse tatoeage, bekend om zijn verfijning, koninklijke persoonlijkheden over de hele wereld bekoren, zoals Prins George of Tsaar Nicolaas II.
Tijdens de Amerikaanse bezetting na de Tweede Wereldoorlog werd de praktijk opnieuw gelegaliseerd, maar het imago van de tatoeage bleef duister omdat het geassocieerd werd met de lagere klassen en de Yakuza.
De tatoeage bij de Yakuza
Hoewel de tatoeage na de oorlog en in de jaren 70-80 weer aan populariteit won, bleef het een gebruikelijke praktijk binnen de Japanse maffia. Een traditie overgenomen van hun vaders, de bakuto, die hun armen markeerden met cirkels om elk gepleegd misdrijf te symboliseren. Een manier om angst in te boezemen.
De tatoeage bij de Yakuza.
In de 19e eeuw namen de Yakuza de tatoeage definitief over als onderscheidingsteken van de georganiseerde misdaad. De ingeinkte motieven dienden als inwijdingsrituelen om de inzet van de leden en hun verbondenheid met een clan te bewijzen. De Yakuza zagen in deze artistieke praktijk een manier om hun moed en waarden uit te drukken en zich tegelijkertijd te marginaliseren van de samenleving.
De tatoeages van de Yakuza, Irezumi genoemd, bedekten een groot deel van het lichaam of zelfs het geheel: de rug, de borst, de armen, de billen en de benen.
Betekenis van de tatoeages
Onder de populairste motieven van de Yakuza kunnen we noemen:
- 🐲 de draak of de leeuw, symbolen van bescherming tegen gevaar
- 🐅 de tijger die kracht en een lang leven uitdrukt
- 🐟 de koi-karper, symbool van geluk en doorzettingsvermogen
- 🦅 de feniks die staat voor glorie en onsterfelijkheid
- 🐍 de slang als symbool voor macht en gezondheid
- 🗡 de samoerai die staat voor eer en loyaliteit
- 🌸 de kersenbloesem die de kwetsbaarheid van het vluchtige leven oproept
- 💀 de doodskop, demonen, de pioenroos, de lotus en andere illustraties uit Aziatische legendes.
Tegenwoordig geven Yakuza de voorkeur aan discrete motieven van tribale of Amerikaanse stijl boven de Japanse stijl. Hoewel de tatoeage deel uitmaakt van hun cultuur, neemt deze praktijk af omdat ze meer proberen op te gaan in de massa.
Het beroep van tatoeëerder en de kunst van Irezumi
De leerling-tatoeëerder wordt opgeleid door een meester die werkt onder een achternaam waaraan hij het woord hori (graveren) toevoegt. Hij hanteert de gereedschappen, bereidt de inkt voor en oefent jarenlang met het tekenen van de motieven van zijn mentor voordat hij zelf klanten mag tatoeëren. Bovendien observeert en leert hij de verschillende traditionele technieken. Wanneer hij klaar is om te werken, ontvangt hij officieel een tatoeëerdersnaam afgeleid van die van zijn meester.
Irezumi-tatoeage gemaakt met een tebori.
Het is een moeilijk beroep om uit te oefenen in Japan, omdat de regelgeving vaag is. De kunst van het tatoeëren wordt in eigen land gedevalueerd. Bovendien zitten de Japanse autoriteiten er regelmatig bovenop. Sinds enkele jaren nemen de arrestaties in tatoeagesalons toe, waarbij men zich beroept op de wet van 2001 die stelt dat alleen artsen inkt onder de opperhuid mogen injecteren. Daarom oefenen veel Japanse tatoeëerders hun kunst clandestien uit of vestigen ze zich in het buitenland.
Traditionele techniek van Irezumi
Irezumi is de stijl van de traditionele Japanse tatoeage die bestaat uit het bedekken van een groot deel van het lichaam of soms het hele lichaam. De tekeningen stoppen bij de pols en de enkel om gemakkelijk verborgen te kunnen worden door kleding, zoals bij de Yakuza.
Dit type tatoeage is erg tijdrovend en pijnlijk. De kunstenaar gebruikt de tebori, een gereedschap bestaande uit een bamboestok met naalden aan het uiteinde. Deze worden geïmpregneerd met Nara-zwart, een inkt met blauwgroene pigmenten. De tatoeëerder brengt de inkt in door punt voor punt, op repetitieve wijze, onder de huid te prikken.
Er bestaan verschillende vormen van Irezumi afhankelijk van het getatoeëerde gebied; zo kan men kiezen voor een volledige tatoeage of een meer gelokaliseerde vorm zoals een “schildpadrug”, een “gespleten borst” of simpelweg een “mouw” die zich uitstrekt over de onderarm. Tegenwoordig zijn de materialen vanwege besmettingsgevaar gemoderniseerd voor hygiënische redenen, maar de methoden blijven intact.
Als u zin heeft om een traditionele Irezumi te laten zetten, weet dan dat dit een rib uit uw lijf kost 💪. Een volledige tatoeage kan wel 30.000 euro waard zijn 💰. U moet ook veel tijd hebben, aangezien sommige motieven meer dan 5 jaar in beslag nemen. Voor de ongeduldigen kunt u kiezen voor de dermograaf-techniek, die veel sneller is, maar minder nauwkeurig voor de kleurovergangen.
Over het algemeen trekt de tatoeëerder eerst de contouren met de machine voordat hij deze tijdens vele sessies opvult met de tebori. De motieven zijn nog steeds dezelfde als in de Edo-periode. Dat wil zeggen: wezens uit de Aziatische mythologie voor het grootste deel, omringd door natuurlijke elementen zoals water, vuur, fauna en flora. Het spel van licht en schaduw is bijzonder uitgesproken. De beoefening van Irezumi is uiterst gecodificeerd, zowel wat betreft de formaten, de kleuren als de gebruikte technieken. Ook is het gebruikelijk dat de tatoeagekunstenaar zijn werk signeert.
De houding tegenover tatoeages in het huidige Japan
Hoewel het deel uitmaakt van zijn geschiedenis, heeft Japan de tatoeage niet echt in het hart gesloten. Toch neigt de moderne visie te evolueren. Over het algemeen worden kleine, discrete tatoeages geaccepteerd en zelfs als behoorlijk cool beschouwd 👍 in de ogen van jonge Japanners. De favoriete motieven zijn tribale vormen en westerse tatoeages.
Daarentegen zitten de stigma’s van grote tatoeages diep. De Irezumi-vorm die een groot deel van het lichaam bedekt, heeft de neiging om alle generaties af te schrikken, zeker als ze gedragen worden door Japanners. De tatoeage wordt dus nog steeds geassocieerd met de onderwereld en de Yakuza. Merk op dat sommige openbare baden, sportscholen en onsen nog steeds getatoeëerde personen uitsluiten. Ook moet u weten dat het hebben van een tatoeage slecht wordt gezien op de werkvloer. Gelukkig evolueert de mentaliteit en lijkt de kunst van het tatoeëren in de grote steden steeds meer geaccepteerd te worden.
Voorbeelden van borden met een verbod voor getatoeëerde personen op bepaalde openbare plaatsen.
Hoewel de tatoeage in Japan nog niet volledig op waarde wordt geschat, wordt deze in de rest van de wereld beschouwd als een waar kunstwerk. Zo laten veel westerlingen zich op de archipel tatoeëren. Wat de Japanners betreft, hopen we dat zij zich bewust worden van deze verborgen schat om de traditionele kunst van Irezumi in stand te houden.
