In de Japanse cultuur heeft elk verfijnd detail zijn eigen betekenis. Niets wordt aan het toeval overgelaten en zelfs een kapsel kan een voorouderlijke oorsprong vol symboliek hebben.
Heeft u zich ooit afgevraagd waarom samoerai, geisha’s en sumoworstelaars zich op die manier opmaakten? Hoe werden deze kapsels een teken van status in de samenleving van die tijd?
Ontdek samen met ons de geschiedenis van de Japanse kapsels, evenals de ceremonies en accessoires die ermee verbonden zijn.
Betekenis en symboliek van haar in de Japanse cultuur
Haar: symbolen van leven en dood
Izanagi. Bron: deviantart.com @Ioruko
In het Japans worden “haar” en “god” op dezelfde manier uitgesproken: kami. In de Kojiki-bundel: kroniek van de oude tijden, de klassieker van de Japanse mythologie, haalt de godheid Izanagi een kam uit zijn haar en gebruikt deze om licht te produceren en uit de onderwereld te ontsnappen. Zijn haardos wordt vervolgens veranderd in druiven om de furie die hem achtervolgde af te leiden. In de oudste legendes bezitten haar en de bijbehorende accessoires dus een goddelijke kracht.
Als u wel eens naar Japanse horrorfilms heeft gekeken, zult u hebben gemerkt dat geesten vaak hetzelfde uiterlijk hebben: lang, warrig haar met een verwaarloosde uitstraling. Wanneer haar niet verzorgd wordt, symboliseert het angst en kwaad. In de film The Grudge is het eindeloze zwarte haar bijvoorbeeld een personage op zich. Wanneer het verschijnt, begrijpt de kijker dat er een horror-scène op het punt staat te gebeuren. Haar belichaamt zo op zichzelf al een onheilspellende aanwezigheid.
Wilt u meer weten over deze angstaanjagende wezens, lees dan ons artikel Yurei, verhalen over geesten.
Riten en ceremonies verbonden aan haar
Ashitaka. Bron: celebrity.fm
In Japan is het knippen van haar symbolisch en maakt het deel uit van een overgangsrite. Aan het begin van de animatiefilm Prinses Mononoke van Studio Ghibli heeft Ashitaka lang haar. Maar wanneer hij door een vloek getroffen wordt, begrijpt hij dat hij gedoemd is en verlaat hij zijn dorp voorgoed. Om deze overgang van leven naar dood te markeren, knipt het personage zijn haar af.
In de Heian-periode knipten vrouwen hun lokken af om te bewijzen dat ze trouw waren aan hun echtgenoten. Deze praktijk leidde tot een ware zwarte markt waar men haar kon verkrijgen om het bewijs van trouw in elkaar te knutselen.
Tijdens de Genpuku-ceremonie, de overgangsrite naar volwassenheid (tegenwoordig Seijin Shiki genoemd), moesten jongens hun haar aan de voor- en bovenkant van het hoofd scheren om op een samoerai te lijken en zo volwassen te worden.
Traditionele accessoires om het haar te stylen in Japan
De accessoires zijn net zo belangrijk als het haar dat ze verfraaien. Japanse vrouwen hechten veel waarde aan de keuze van hun Kanzashi, prachtige traditionele haarspelden. Hier zijn enkele voorbeelden:
- Hana Kanzashi: kleurrijk en gedragen door leerling-geisha’s. Ze bevatten bloemen die veranderen afhankelijk van het seizoen of het evenement dat men bijwoont. Deze spelden worden gedragen met een Kushi, een Japanse kam van hout.
- Bon-ten: afgeronde spelden. Ze zijn groter en worden boven op het hoofd geplaatst.
- Bira-bira: twee baguettes die samenkomen in een ronde plaat, versierd met kleine ringetjes die rinkelen wanneer men beweegt of wanneer de wind waait.
- Ogi-bira: de speld heeft fijne metalen draden. Het geheel lijkt op een mooie waaier. Het wordt geassocieerd met de “prinsessenstijl”.
- Kogai: bestaande uit twee delen, het zwaard (kogai) en de schede, aan elk uiteinde versierd. Vaak verkocht met een bijpassende Kushi.
- Hanagushi: Kushi versierd met zijden bloemen. Men kan hier de Tsumami Kanzashi-techniek bewonderen, die bestaat uit het samenvoegen van vierkantjes stof om bloemen voor te stellen.
- Hirauchi: twee spelden met een ronde en platte versiering, bevestigd aan de achterkant van het kapsel.
- Dôme de Kanoko: verfraaid met bloemen of edelstenen. Vaak gedragen door leerling-geisha’s.
- Tachibana: Zeer bloemrijk, met twee zilveren spelden.
- Chirimen Tegara: driehoekige knoop van stof, geplaatst aan de achterkant van het kapsel.
Destijds hadden adellijke mannen ook hun eigen haaraccessoires, zoals de Kanmuri, een zijden hoofddeksel bedekt met zwarte lak. Kammen zijn ook erg belangrijk voor de Japanners. Zo beschikken sumoworstelaars over vier stijlen houten Sukigushi-kammen om hun traditionele knot te maken. Deze wordt vastgebonden met een Motoyui-koord en afgewerkt met een Bintsuke-crème gemaakt van kamille en was.
Traditionele Japanse kapsels – Geisha’s en samoerai
Oorsprong van het samoerai-kapsel: de chonmage
Chonmage. Bron: Wikipedia
De samoerai uit de Edo-periode hadden een kapsel dat uit duizenden herkenbaar was: de chonmage. Het hoofd is aan de voor- en bovenkant geschoren. Het resterende haar aan de zijkanten wordt samengebonden in een knot vol symboliek.
Als u een liefhebber bent van popcultuur, herinnert u zich vast de hartverscheurende scène uit The Last Samurai, waarin een samoerai tegen zijn wil zijn beroemde knot afgeknipt krijgt. Hij huilt en valt op de grond, verpletterd door een gevoel van oneer.
Hoewel de chonmage oorspronkelijk was bedacht om soldaten in harnas te verlossen van de hitte, hun helm te stabiliseren en luizen te voorkomen, belichaamde het uiteindelijk de ziel van de samoerai. Deze knot was het symbool van hun strijdlust, hun waardigheid en hun status.
Toen Japan zich opende voor het Westen en de industrialisatie, werd de samoerai-orde afgeschaft. De keizerlijke regering eiste dat hun lange haar werd afgeknipt om zich aan te passen aan de westerse cultuur.
De meeste adellijke mannen droegen lang haar, symbool van hun verfijning, samengebonden in een Man Bun. Tot op de dag van vandaag heeft de chonmage een eervolle connotatie. De Danpatsu-Shiki-ceremonie bestaat er namelijk uit dat de knot van sumoworstelaars wordt afgeknipt wanneer ze met pensioen gaan, omdat het een privilege is dat voorbehouden is aan worstelaars.
Kapsels voor vrouwen – stijlen volgens sociale status
Shimada. Bron: Wikipedia
Het haar van Japanse vrouwen werd nooit zomaar gestyled. Het weerspiegelde hun rang, leeftijd en identiteit. Geisha’s konden verschillende soorten Shimada-knotten dragen, afhankelijk van hun situatie.
De Shimada werd als volgt gerangschikt: men bond het haar in een paardenstaart die naar voren werd gevouwen in een lus. Vervolgens gebruikte men Kanzashi om het haar vast te zetten en te verfraaien. ‘s Nachts lieten geisha’s hun hoofd rusten op een klein houten bankje, om hun kapsel niet te beschadigen. Hun knot evolueerde, van de Hyogo-stijl waarbij het haar rond de paardenstaart is gewikkeld, naar de Kogai Mage-stijl waarbij de lokken ditmaal in een acht-vorm rond de knot zijn verzameld.
De Tsubushi was vrij plat en werd gebruikt door oudere vrouwen, en de Wareshinobu hoorde bij leerling-geisha’s. De Maru Mage was voorbehouden aan getrouwde vrouwen, en jonge Japanse vrouwen droegen lokken op hun voorhoofd genaamd Maegami. Vóór de mode van de knotten liet men het haar lang loshangen in de Taregami-stijl.
Deze overvloed aan vocabulaire weerspiegelt op zichzelf het belang van het kapsel in Japan. Men onderscheidt bijvoorbeeld het haar boven het voorhoofd Mae Gami, het haar in de nek Tabo, het haar aan de zijkanten van het gezicht Bin, en ten slotte de knot Mage.
Hime cut. Bron: Wikipedia
Tegenwoordig dragen alleen sumoworstelaars en Kabuki-acteurs de traditionele chonmage. Man Bun-kapsels komen weer in de mode voor mannen, en de Hime Cut van adellijke vrouwen uit de Heian-periode is tegenwoordig erg trendy. Het haar is korter bij de oren, wat twee charmante lokken aan de zijkanten vormt. Sommige tradities raken nooit uit de mode!
