Sinds het feodale Japan blijft de Bushido de weg van de krijger. Als speerpunt van de samoerai heeft deze gedragscode de Japanse cultuur veel dieper beïnvloed dan op het eerste gezicht lijkt.
De Bushido is een verzameling morele regels die Japanse krijgers moesten volgen. Deze ethische code, gebaseerd op verschillende fundamentele waarden zoals eer en loyaliteit, bepaalde hun leven tot aan hun dood.
Als u (net als ik) een liefhebber bent van vechtsportfilms, heeft u vast een stereotiep beeld van de Japanse samoerai gevormd. In de collectieve verbeelding is het een krijger die verfijnd is in zijn manier van leven en vechten, gewelddadig tegenover zijn tegenstanders en een aanhanger van seppuku (hara-kiri of rituele zelfmoord). Het is echter belangrijk om te weten dat deze krijger in werkelijkheid werd geleid door een gedragscode en een spiritualiteit die eigen was aan zijn kaste.
Ontdek de oorsprong van deze erecode, de 7 essentiële waarden en de plaats ervan in de geest van de samoerai en binnen de Japanse samenleving.
🤔 Wat is Bushido?
Het is een Japanse term die afkomstig is van het Chinese “wu shi dao”, wat letterlijk “de weg van de krijger” betekent.
Wat dacht u van een korte les Japans?
Het voorvoegsel “Bu” verwijst naar alle krijgskunsten; “Shi” vertaalt zich als “krijger”, terwijl het achtervoegsel “do” staat voor “de weg”.
Hoewel het woord “eer” nergens expliciet voorkomt, noch in het Japans noch in het Nederlands, vormt deze deugd de basis van deze code. Zo onderscheidde de ervaren strijder zich niet alleen door zijn beheersing van de boog, het zwaard en ongewapende gevechtstechnieken, maar ook door een waardig gedrag, ongeacht de situatie.
Deze ethische en spirituele kant die eigen is aan Japanse krijgers, wordt toegeschreven aan de invloeden van het shintoïsme, het zenboeddhisme en het confucianisme.
⛩ De bronnen van de ethiek van de samoerai
De ethische code van de krijger was geen creatie uit het niets van de krijgsheren die in de feodale tijd de dienst uitmaakten. Ze hebben het zeker naar eigen inzicht verfijnd, maar ze putten uit de religieuze en filosofische overtuigingen van het oude Japan. Bovendien was het in vredestijd dat deze morele code werd benadrukt, verrijkt en bijgebracht aan de dappere experts in de krijgskunsten die “werkloos” waren.
Terwijl ze hun vechttechnieken bleven verfijnen door training, begonnen ze evenveel belang te hechten aan hun spirituele opgang, met name door de beoefening van zen en meditatie. Bujutsu (krijgskunst met als doel het gevecht) maakte plaats voor Budo (spirituele ontwikkeling door krijgskunst). Zo verwierf de samoerai zijn legendarische reputatie als onoverwinnelijke strijder, maar ook als een verfijnd persoon.
Shintoïsme, boeddhisme en confucianisme
De eerste invloeden worden toegeschreven aan het shintoïsme – de voorouderlijke religie van Japan – die de nationale eenheid cultiveert. De shinto-cultus plaatst het gezin in het centrum van het sociale leven en vereert ouders en de geesten van voorouders. Om echter zelfs in het hiernamaals deel uit te blijven maken van de familielijn, moet de dood waardig en eervol zijn.
Het zenboeddhisme, dat sinds het Kamakura-tijdperk als de religie van de samoerai wordt beschouwd, heeft het pad van de krijger verlicht door zijn moraliteit, sociabiliteit en spiritualiteit te polijsten. Het zoeken naar innerlijke vrede, harmonie en de perfectie van de ziel zijn de voorschriften ervan.
Ten slotte heeft het confucianisme de mentaliteit van de krijgers gevormd door waarden in te brengen zoals loyaliteit, trouw, rechtschapenheid en welwillendheid, die zo aanwezig zijn in de samoerai-kaste. Vergeet niet dat zij hun heer tot de dood moesten dienen.
De spirituele kwaliteiten die door de samoerai werden geïntegreerd, zorgden voor geluk en rust, zowel voor het volk als voor de heren (daimyo): absoluut respect voor de hiërarchie en autoriteit, onwankelbare inzet en trouw, vrijgevigheid jegens de behoeftigen, mededogen voor de kwetsbaren, en een dorst naar cultuur, kunst en rechtvaardigheid.
🔑 De 7 essentiële principes van de Bushido
In zijn referentiewerk “Bushido, de ziel van Japan” heeft de intellectueel Inazo Nitobe 7 essentiële waarden geïdentificeerd die geassocieerd worden met de erecode van de samoerai.
Gi: Rechtschapenheid en plichtsbesef
De krijger moet blijk geven van strengheid en zijn missie in rechtvaardigheid volbrengen.
Yu: Heldhaftige moed
Moed is niet blind; het wordt geleid door voorzichtigheid, zelfbeheersing, intelligentie en vertrouwen in de eigen krachten.
Jin: Welwillendheid en mededogen
De kracht die is verkregen door intensieve training moet ten dienste staan van iedereen. Empathie is een geduchte kracht voor het gevecht.
Rei: Beleefdheid en respect
Een samoerai is altijd hoffelijk, wat er ook gebeurt. Zijn innerlijke kracht en felheid komen op het juiste moment naar voren.
Makoto: Oprechtheid en waarheid
De daad komt overeen met het gegeven woord. Eerlijkheid is een teken van respect, de basis van elke menselijke relatie. Een gebrek aan oprechtheid brengt de krijger in oneer.
Meiyo: Eer
Een samoerai is de enige rechter van zijn eigen eer en houdt zichzelf niet voor de gek. Hij vervult zijn plicht volgens ethische principes.
Chugi of chu: Plicht en loyaliteit
Een eervolle krijger wijdt een onwankelbare loyaliteit aan zijn heer aan wie hij trouw belooft tot de dood.
🏹 De Bushido en de samoerai
De samoerai hebben de geschiedenis van Japan getekend. Het omgekeerde is nog meer waar: de geschiedenis van Japan heeft het denken van de samoerai gevormd of gedicteerd. Twee grote gebeurtenissen hebben ertoe bijgedragen dat de ethische code van de krijgers naar zijn hoogtepunt werd getild: de geleidelijke adoptie van zen-praktijken (Rinzai en Soto) en de machtsovername tijdens het Tokugawa-shogunaat in 1603 (een periode van duurzame vrede).
De impact van het confucianisme, het boeddhisme en het shintoïsme is belangrijk en wordt erkend door historici, maar het is de beoefening van Zen die de samoerai in staat zou hebben gesteld hun krijgstechniek te perfectioneren en hun gedrag te verzachten. Concentratie versterkt de precisie van de beweging (hanteren van wapens), onthechting van materiële zaken garandeert onkreukbaarheid, spirituele ontwaking wekt mededogen op.
Zonder de vrede opgelegd door de Tokugawa-dynastie zouden het lot en het pad van de samoerai anders zijn geweest. Er vonden omscholingen plaats: meesters in krijgskunsten, kunstenaars en intellectuelen, managers, bandieten, rechtzetters van onrecht, enz. De krijgskunst werd tot haar hoogtepunt gebracht in de scholen, evenals de spirituele verheffing.
Andere oorlogen volgden met hun culturele gevolgen (verwestering, enz.), maar de ethische code van de krijgers heeft standgehouden.
🥋 Samoerai-code en de Japanse samenleving
Voor een buitenlandse bezoeker is Japan het land van contrasten: voorouderlijke rituelen en hoogtechnologie, terughoudendheid en extravagantie, tradities en moderniteit.
De huidige Japanse samenleving (die er verwesterd uitziet) heeft het samoerai-erfgoed nooit in de vergetelheid geraakt. Integendeel, ze put er kracht uit op moeilijke momenten, zoals het geval was voor het leger tijdens de Tweede Wereldoorlog (de kamikazepiloten zijn het bekendste voorbeeld).
Het Japanse schoolsysteem en de zakenwereld getuigen ook van de voortdurende impact van de principes van de erecode van de samoerai op de moderne Japanse samenleving. Zo zouden waarden die universeel worden toegeschreven aan Japanse leerlingen en zakenlieden hun oorsprong vinden in de ethische code van de krijgers: het streven naar uitmuntendheid, respect voor instructies en hiërarchie, de strijdlust, collectief werken, precisie in beweging en organisatie, discretie en liefde voor kunst zijn allemaal waarden die aan de Bushido zijn ontleend.
Het commerciële succes van boeken en films over samoerai en de bloei van nieuwe scholen voor krijgskunsten bevestigen dat jonge Japanners de spirituele en krijgshaftige erfenis van hun voorouders zorgvuldig bewaren: de samoerai is dood; leve de samoerai!
Het kenmerk van grote beschavingen, culturen en religies is dat ze weerstand bieden aan de tijd, gebeurtenissen en grenzen die door de mens zijn getrokken. Dit is het geval voor de ethische code van de samoerai. Het liet zich inspireren door de oude religieuze stromingen van het land van de rijzende zon en putte daaruit zijn morele waarden. Het voordeel was dubbel: een grotere krijgshaftige perfectie en een voorbeeldige sociale integratie. Ook voor het huidige Japan!
U weet nu dat de Bushido niet samen te vatten is in eenvoudige krijgersprincipes. Voorbij de ethische code is het een ware filosofie die eruit voortvloeit.
De weg van de krijger maakt een verheffing van lichaam en geest mogelijk, door middel van leren en spiritualiteit. Meer dan een gedragscode is de Bushido een referentie geworden voor Japanse krijgskunsten.
Voor meer informatie
