In Japan zijn beeldjes en poppen erg populair en, in tegenstelling tot wat men zou denken, hebben ze niets te maken met de hype en de trend van moderne Japanse anime en manga.
Sterker nog, traditionele Japanse poppen nemen al sinds mensenheugenis een belangrijke plaats in binnen de Japanse cultuur en kunnen worden beschouwd als ware kunstwerken. Ze zijn het resultaat van vele eeuwen van innovatie, creativiteit en verfijning. Een traditionele Japanse kunstvorm die voortdurend in ontwikkeling is.
Wij hebben een korte gids voor u geschreven over de geschiedenis, de stijl en de bijzonderheden van de Japanse poppen die u in het land van de rijzende zon kunt vinden.
De Japanse Kokeshi-pop
Kokeshi-poppen zijn houten poppen die bestaan uit een cilindervormig lichaam en een rond hoofd. De eerste Kokeshi-creaties dateren van 150 jaar geleden en vinden hun oorsprong in de regio Tohoku, in het noorden van de Japanse archipel. Deze poppen werden destijds gesneden door houtbewerkers, beschilderd met bloemmotieven en vervolgens gelakt.
In die tijd dienden Kokeshi-poppen als speelgoed voor kinderen en als souvenir voor Japanse toeristen. Dit houten beeldje heeft een zeer paradoxale geschiedenis en betekenis. Het woord kokeshi betekent “het kind laten verdwijnen” en we zullen begrijpen waarom. In donkere tijden waarin armoede een dorp trof, zagen vrouwen zich genoodzaakt hun eigen kinderen te doden om hen niet te veroordelen tot een hongerdood. Voor elk gedood kind werd een Kokeshi-pop gesneden ter nagedachtenis. Zo kon niemand het offer van deze kinderen voor het voortbestaan van het dorp vergeten.
Aan de andere kant symboliseert de Kokeshi-pop de wens en het verlangen naar een gezond kind. In de Japanse traditie worden deze mooie houten poppen aan iemand gegeven als teken van vriendschap of liefde.
De Japanse Daruma-pop
De Daruma is een geluksbrengend beeldje dat erg populair is in Japan en zeer gewaardeerd wordt door toeristen die er graag een als souvenir kopen. Dit vreemde, ronde popje, zonder armen of benen, is een voorstelling van de grondlegger van het zenboeddhisme, de legendarische Bodhidharma. De legende vertelt dat deze man 9 jaar lang onafgebroken in meditatie was; hij had zijn oogleden afgesneden om niet in slaap te vallen en zijn ledematen waren verschrompeld omdat hij niet bewoog.
De Daruma-pop is een geluksbrenger waarmee u één wens kunt laten uitkomen. Wanneer u een Daruma koopt, zijn de ogen leeg. Op het moment dat u uw wens doet, moet u het eerste oog schilderen en het beeldje vervolgens op een opvallende plek neerzetten zodat u het elke dag ziet. Zodra uw wens is uitgekomen, kunt u het tweede oog schilderen en een nieuwe wens formuleren met een andere Daruma.
De Japanse Hina-pop
De decoratieve Hina-poppen dateren uit de Heian-periode (794 – 1185) en zijn nauw verbonden met het meisjesfeest, of Hina Matsuri, dat elk jaar op 3 maart plaatsvindt. Deze viering komt voort uit een oude gewoonte uit de Heian-tijd waarbij de adel aan het keizerlijk paar beeldjes schonk die het hof vertegenwoordigden en beschermden tegen boze geesten.
Tegenwoordig wordt 3 maart gevierd als een verjaardag voor elk meisje in het land. Bij deze gelegenheid geeft de familie haar een nieuwe Hina-pop die aan de familiecollectie wordt toegevoegd. De poppen kunnen het keizerlijk paar, hofdames, muzikanten, ministers en samoerai voorstellen. Afhankelijk van de middelen van de familie kan deze collectie tot 15 poppen tellen die op een platform (hina dan) worden geplaatst, bedekt met een rood tapijt (dankake), volgens een precieze hiërarchische volgorde. Deze volgorde kan variëren afhankelijk van de regio in Japan, maar de keizer en zijn vrouw worden altijd bovenaan geplaatst.
De Japanse Musha-pop
De Musha-poppen stellen krijgers voor die de keizer, de keizerin, eerste ministers en samoerai kunnen uitbeelden, of personages uit sprookjes. Het maken van deze krijgerspoppen is minutieus en van hoge kwaliteit, met een indrukwekkend oog voor detail, aangezien deze beeldjes mannen en vrouwen in volledig harnas voorstellen, met helmen, wapens en soms zelfs paarden. Sommige versies van de Musha-pop kunnen kinderlijke trekjes vertonen die sterk contrasteren met het beeld van de krijger.
De Musha-pop is sterk verbonden met het jongensfeest dat op 5 mei wordt gevierd en de naam Tango No Sekku draagt. In de dagen voorafgaand aan 5 mei worden deze poppen, die militaire en mythische helden voorstellen, tentoongesteld op een klein podium met drie niveaus, bedekt met een groene stof.
De Japanse Gosho-pop
De Gosho-poppen stellen dikke baby’s voor met een groot rond hoofd, kleine ledematen en een zeer witte huid. Deze poppen kunnen volledig naakt zijn of gekleed in prachtige, complexe kleding, met accessoires en een kapsel dat typerend is voor het Edo-tijdperk (1603 – 1868).
De Gosho-pop, letterlijk “paleispop“, werd gemaakt voor het keizerlijk hof om namens de keizer te worden geschonken aan elke afgezant die een hoffelijkheidsbezoek bracht aan het keizerlijk paleis. Deze dikke poppen werden beschouwd als geschenken voor geluk, bescherming en vruchtbaarheid. In tegenstelling tot wat men zou denken, is de Gosho-pop niet van porselein, maar gemaakt van een mengsel van rijstdeeg en vermalen oesterschelpen.
De Japanse Kimekomi-pop
Kimekomi verwijst in de eerste plaats naar een productietechniek voor Japanse poppen. De poppen worden gesneden uit hout en versierd met stukjes stof. De techniek bestaat uit het maken van inkepingen in het hout om daar de randen van de stof in te drukken, die direct op het houten lichaam wordt gelijmd. Het hoofd en de handen zijn bedekt met gofun, een witte pasta verkregen door fijn oesterschelppoeder te mengen met lijm. Het haar kan in het hout worden gesneden of worden toegevoegd in de vorm van een pruik.
De Kimekomi-poppen werden in de jaren 1700 in Kyoto gecreëerd en de legende vertelt dat een dienaar die in de Kamigamo-tempel werkte, deze pop maakte van stofresten en wilgenhout dat hij aan de oever van de Kamo-rivier had gevonden. Oorspronkelijk droegen de poppen de naam Kamigamo, als verwijzing naar deze tempel. Pas later werden ze aangeduid met dezelfde term als de productietechniek: Kimekomi. Deze houten pop is erg populair in Japan; er bestaan zelfs doe-het-zelfpakketten voor het maken van Kimekomi-poppen.
De Japanse Karakuri-pop
De Karakuri-poppen zijn automatische poppen die erg in de mode waren tijdens de Edo-periode. Ze zijn het verbazingwekkende resultaat van groot artistiek meesterschap, technische virtuositeit en een vleugje Japanse fantasie. Onder prachtige zijden kleding verbergt deze mechanische pop een heel systeem van veren en tandwielen waarmee ze tot leven kan worden gewekt.
Deze poppen dragen ook de naam zashiki karakuri, letterlijk “kamer-automaatpop”. Ze waren ontworpen om gasten te vermaken en te amuseren tijdens banketten aan het keizerlijk hof, bij kooplieden of gewoon in de privésalon van rijke Japanners.
De Karakuri-pop die het meest populair is, is ongetwijfeld de theeserverende automaat. Deze pop houdt een dienblad voor zich uit waarop men een theekopje kan plaatsen. Zodra het kopje is geplaatst, komt de automaat in beweging en loopt naar de gast toe, terwijl hij kleine hoofdbewegingen maakt. Wanneer men het kopje van het dienblad haalt, stopt de automaat, en als men het kopje er weer op zet, draait hij zich om en brengt het terug naar de gastheer.
De Japanse Bunraku-marionet
Het Japanse marionettentheater begon in de Azuchi-Momoyama-periode (1573-1603). De Bunkaru-marionetten zijn zorgvuldig uit hout gesneden en met de hand beschilderd. Het hoofd en de handen worden gemaakt door specialisten, meester-hoofdbeeldhouwers, vanwege hun grote complexiteit. Het ontwerp van het hoofd moet er namelijk voor zorgen dat het gezicht tijdens het verhaal van uitdrukking kan veranderen, waardoor het kan veranderen van het engelachtige gezicht van een jong meisje in het angstaanjagende gezicht van een demon.
De hoofdmarionetten zijn erg groot (1,20 m tot 1,50 m) en erg zwaar; er zijn drie personen nodig om ze te bedienen. Een eerste poppenspeler bestuurt het hoofd en de rechterarm, de tweede poppenspeler manipuleert de linkerhand en de derde beweegt de voeten en benen van de marionet. Deze organisatie vereist een uitstekende coördinatie om de pop een natuurlijke beweging te geven. Marionetten die secundaire personages voorstellen, kunnen eenvoudiger zijn en door één persoon worden bediend.
