3 maart is een bijzondere datum voor alle Japanse meisjes. Hina Matsuri zet de meisjes namelijk een dag lang in het zonnetje.
Hina Matsuri, oftewel het poppenfeest, is een Japanse traditie die in het teken staat van meisjes, net zoals Komodo no Hi dat is voor jongens. Tijdens deze dag die aan de meisjes is gewijd, versieren prachtige gelukspoppen de huizen en komen kinderen samen om van lekkernijen te genieten.
Laten we eens nader bekijken hoe dit traditionele Japanse feest voor meisjes eruitziet.
🍑 De oorsprong van het Hina Matsuri-festival
Het Hina Matsuri is een van de 5 grote jaarlijkse ceremonies die sinds de Nara-periode door het Japanse keizerlijke hof worden gevierd. Deze vieringen, gosekku genoemd, komen overeen met data in de Chinese kalender waarbij het cijfer van de dag en de maand hetzelfde oneven getal zijn. Deze seizoensgebonden feesten waren erg populair aan het hof tijdens de Heian-periode en werden begin 17e eeuw officieel overgenomen door het Tokugawa-shogunaat.
Oorspronkelijk heette de ceremonie op de 3e dag van maart Momo no sekku en werden de perzikbloesems gevierd die in die tijd van het jaar bloeiden. Men schreef hen de kracht toe om boze geesten te verjagen.
Rond 1630 kreeg het festival een andere betekenis. De dochter van keizer Go-Mizunoo en toekomstige keizerin Meisho kreeg poppen en accessoires als speelgoed. In Edo zette de traditie zich voort en was het de gewoonte om poppen aan prinsessen te schenken. In 1687 werd Momo no sekku officieel Hina Matsuri (poppenfeest). Een manier om de keizerlijke macht te herstellen tegenover het shogunaat. Het festival werd vervolgens in de 18e eeuw populair en verspreidde zich over de gehele Japanse bevolking.
- Al in de Heian-periode hadden poppen een beschermende rol, zoals blijkt uit het ritueel van de drijvende poppen (Hina Nagashi-festival) dat in sommige delen van de archipel nog steeds wordt beoefend. Poppen van stro of papier werden op kleine vlotten geplaatst voordat ze de zee op werden gestuurd. Met hen verdwenen de boze geesten. Deze gewoonte komt voort uit een Shinto-zuiveringsritueel dat teruggaat tot de oudheid. Men sloeg zichzelf met poppen voordat men ze in zee wierp om onheil te bezweren.
In de Japanse cultuur hebben poppen de reputatie ongeluk te absorberen en kinderen te beschermen, en het is gebruikelijk om er een cadeau te geven bij de geboorte. Daarom is Hina Matsuri een traditioneel feest dat bedoeld is om meisjes geluk te brengen en hen een gelukkige toekomst te garanderen.
👧 Een feest gewijd aan meisjes
Elk jaar, vlak voor 3 maart, beginnen gezinnen met de voorbereidingen om deze speciale dag naar behoren te vieren. Moeders stellen samen met hun dochters een altaar met meerdere niveaus op, met poppen die de figuren van het keizerlijke hof van Kyoto voorstellen. Ook winkels en openbare ruimtes stellen miniatuurpoppen tentoon.
Op de dag van Hina Matsuri wordt het poppenpodium versierd met perzikbloesems en worden er enkele offers gebracht. De meisjes kleden zich in hun mooiste kimono met lange mouwen en bezoeken het heiligdom voordat ze cadeautjes ontvangen. Op deze feestdag komen kinderen samen rond zeer uitgebreide gerechten die speciaal voor de gelegenheid zijn bereid.
Onder de verschillende culinaire specialiteiten vinden we:
- Hishi mochi, een kleverige rijstcake bestaande uit drie lagen in de kleuren van de lente;
- Hina arare, een soort zoete of hartige gepofte rijst;
- Sakura mochi, een roze gebakje op basis van rode bonenpasta omhuld met een kersenblad;
- Chirashi sushi, een gerecht bestaande uit rauwe vis en rijst;
- Ushiojiru of mosselsoep die symbool staat voor eenheid.
Volwassenen drinken bij deze gerechten graag een glaasje sake.
Op sommige plaatsen wil de traditie dat Japanse kinderen een rieten mandje met beeldje poppen in het water werpen om de boze geesten ver van hen weg te voeren.
Zodra het feest voorbij is, worden de traditionele poppen in kartonnen of glazen dozen opgeborgen om ze te beschermen. Het is belangrijk om de beeldje niet te laten slingeren, enerzijds om schimmelvorming door vocht te voorkomen en vooral om het latere huwelijk van het meisje niet in gevaar te brengen. Volgens een diepgeworteld bijgeloof zou ze anders lang moeten wachten voordat ze trouwt.
🎎 De Hina pop in de schijnwerpers
De Hina pop is verre van speelgoed; het is een luxe object dat de figuren van het keizerlijke hof uit de Heian-periode voorstelt. De Hina’s zijn gemaakt van porselein en gekleed in zijde. Ze zijn bijzonder kostbaar en de collecties hangen af van de financiële middelen van de gezinnen. Hoewel de meeste slechts enkele poppen bevatten, kunnen de meest uitgebreide collecties tot wel 15 beeldje tellen die traditionele kleding en accessoires dragen.
Ze worden tentoongesteld op een altaar met meerdere niveaus. De twee belangrijkste figuren zijn keizerin Ohinasama en keizer Odairisama, die zowel de heersende macht als het huwelijk uit de Heian-periode vertegenwoordigen. Deze zeer kostbare verzamelpoppen worden van generatie op generatie doorgegeven. Ze kunnen ook worden gekocht bij de geboorte van een meisje.
De tentoonstelling van poppen op het altaar
Alle beeldje zijn opgesteld op een podium versierd met rood vilt. Een complete collectie telt 7 niveaus, maar het kunnen er ook minder zijn.
Het keizerlijk paar (dairi-bina) wordt helemaal bovenaan het altaar geplaatst, op de top van de piramide. Geplaatst voor een kamerscherm en tussen twee lantaarns, draagt de keizer een traditionele hoed en een staf, terwijl de keizerin een waaier vasthoudt. Tussen hen in staan vazen met perzikbloesems.
De drie hofdames staan op de tweede trede. Ze houden sake-kannen vast en op deze trede zijn vaak ook gebakjes te vinden.
De verdieping eronder wordt ingenomen door vijf muzikanten. Zij dragen instrumenten zoals traditionele trommels en fluiten.
De onderste verdieping biedt plaats aan twee lijfwachten of hovelingen. De figuren houden wapens vast en tussen hen in staan miniatuurtafeltjes en Hishi mochi.
Het volgende niveau is dat van de hofdienaren, geplaatst tussen twee bomen. Het gaat om drie drinkers met verschillende uitdrukkingen.
De laatste twee verdiepingen bevatten accessoires uit de Heian-periode.
🍰 De viering van Hina Matsuri vandaag de dag
Tegenwoordig is deze traditionele viering iets minder populair dan vroeger. Vaak beperkt de tentoonstelling van poppen zich tot het keizerlijk paar of zelfs alleen de keizerin. Soms worden ze vervangen door andere Japanse poppen, zoals kokeshi, beeldje van stof of origami. Tegenwoordig komt het feest neer op een soort verjaardagsfeestje voor het meisje, dat blij is om haar vrienden te zien.
Als u een reis naar Japan plant eind februari of begin maart, aarzel dan niet om de hoofdstad te bezoeken. In Tokio organiseren sommige hotels en musea prachtige tentoonstellingen. Mis ook zeker het Big Hina Matsuri-festival in de stad Katsuura (Chiba) niet. U zult er een gigantische presentatie van poppen zien en kunt er genieten van heerlijke culinaire specialiteiten.
