Wist u dat in Japan minstens één op de vier mensen ouder is dan 65 jaar?
De vergrijzing in Japan is de stijging van de gemiddelde leeftijd van de inwoners van de archipel, het resultaat van een lage mortaliteit en een daling van de vruchtbaarheid.
Vandaag de dag vormen 65-plussers bijna 30% van de inwoners, terwijl de groep onder de 15 jaar op slechts 12% wordt geschat. In een eeuw tijd breekt het aantal ouderen alle records, terwijl het geboortecijfer op een historisch dieptepunt ligt.
Wat zijn de redenen en uitdagingen waar Japan voor staat bij dit zorgwekkende maatschappelijke fenomeen? Bovendien worden senioren op 20 september in het zonnetje gezet in Japan tijdens Keiro no Hi.
👴 De oudste bevolking ter wereld
Grafiek levensverwachting in Japan. Bron: Nippon.com
Met een levensverwachting van 84 jaar heeft het land de oudste bevolking ter wereld. De verklaring hiervoor ligt aan beide uiteinden van de bevolkingspiramide.
🎂 Het land van de honderdplussers
Japan is het land met de meeste honderdplussers ter wereld (meer dan 80.000 in 2020 op een bevolking van 125,5 miljoen inwoners). Net als in andere geïndustrialiseerde en ontwikkelde landen is de levensverwachting hoog. Zo is deze 81 jaar voor mannen en 87 jaar voor vrouwen. De levenskwaliteit, de medische vooruitgang en de betere toegang tot zorg verklaren echter slechts ten dele deze hoge levensduur.
We kunnen wijzen op het Japanse voedingspatroon, dat rijk is aan vis, rijst en groene thee, en arm aan vlees en suikers. Het lage percentage obesitas en de consumptie van producten met een hoog gehalte aan antioxidanten, mineralen en omega 3 spelen zeker een rol in de stijgende levensduur. Tot slot zouden het gemeenschapsleven en de Japanse filosofie bijzonder positieve effecten hebben op de gezondheid, als we de inwoners van het eiland Okinawa mogen geloven, dat bekend staat om zijn vele honderdplussers.
👶 Een dalend geboortecijfer
Aan de andere kant heeft de bevolking moeite om zichzelf te vernieuwen, aangezien het vruchtbaarheidscijfer momenteel op 1,43 wordt geschat, terwijl dit minstens 2,1 zou moeten zijn. Hoewel het geboortecijfer sinds de naoorlogse periode voortdurend is gedaald, begon de demografische achteruitgang rond 2005, toen het sterftecijfer het aantal geboorten overtrof.
De reden hiervoor is dat trouwen steeds zeldzamer en later gebeurt. Vandaag de dag hechten vrouwen aan hun vrijheid en hun professionele carrière. Bovendien zijn ze bijzonder veeleisend geworden wat betreft de sociale en financiële status van hun huwelijkskandidaten, waardoor het aantal alleenstaanden explodeert.
De integratie van vrouwen op de arbeidsmarkt, hoe positief ook, heeft bijgedragen aan deze daling van het geboortecijfer. In Japan is het namelijk erg moeilijk om een baan te combineren met een gezinsleven, omdat de Japanse cultuur vereist dat werk zeer tijdrovend is. Bovendien bevorderen het gebrek aan opvangstructuren en sociale steun het moederschap niet.
De kosten van levensonderhoud en de duur van de studies in Japan kunnen ook het ouderschap remmen. Stellen vormen zich vaak laat en hebben niet altijd de financiële middelen om in de behoeften van een kind te voorzien.
Tot slot lijken de Japanners een zekere desinteresse in seksualiteit te vertonen, wat het geboortecijfer, dat al een van de laagste ter wereld is, zeker niet ten goede komt.
🔎 De uitdagingen en gevolgen van een vergrijzende bevolking
Bron: manuelnumeriquemax.belin.education
De Japanse bevolking telt inmiddels steeds meer ouderen en steeds minder jonge werkenden. De bevolking vergrijst niet alleen, maar neemt ook al tien jaar lang voortdurend af. Waar de Japanse bevolking in 2010 nog 128 miljoen inwoners telde, zou deze volgens statistieken vóór 2100 wel eens met de helft kunnen afnemen.
Japan ervaart in versneld tempo het vergrijzingsfenomeen dat ook andere ontwikkelde landen treft, en dit heeft sociale en economische gevolgen.
💰De precaire situatie van senioren
De vergrijzing in Japan is een zorgwekkende realiteit die een grote impact heeft op het pensioenstelsel. Met bijzonder lage pensioenen leven veel senioren onder de armoedegrens. Bovendien blijft meer dan 10% na de pensioenleeftijd van 65 jaar doorwerken. Anderen begaan zelfs strafbare feiten om in de gevangenis te belanden, om zo de eenzaamheid te doorbreken en verzekerd te zijn van huisvesting en voeding.
💸 Een economische uitdaging
Op economisch vlak gaat de vergrijzing in het Land van de Rijzende Zon gepaard met een afname van de beroepsbevolking en dus een tekort aan arbeidskrachten. Een echte rem op de groei van het land! Japan, de 3e economische macht ter wereld en lid van de G7, riskeert zijn concurrentievermogen en zijn wereldwijde politieke invloed te verliezen. Tot slot drukken de uitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg zwaar op de overheidsfinanciën.
💡 Oplossingen voor de vergrijzing in Japan
Oudere werknemers in Japan. Bron: indianexpress.com
Om deze demografische crisis het hoofd te bieden, probeert de regering oplossingen in te voeren. Zo belooft de premier van Japan, Yoshihide Suga, een premie voor pasgetrouwden om hen te helpen bij het opbouwen van een bestaan, of de vergoeding van onvruchtbaarheidsbehandelingen.
De regering stimuleert geboorten door de invoering van gratis opvangstructuren voor jonge kinderen en financiële steun voor gezinnen. Andere, originelere oplossingen komen op, zoals investeringen in robotica om personeel te vervangen in de sectoren gezondheidszorg, horeca en industrie. Tot slot lijkt het erop dat AI wordt ingezet om alleenstaanden te helpen hun zielsverwant te ontmoeten.
Tegelijkertijd houdt de staat 65-plussers zo lang mogelijk aan het werk om de afname van werkenden op te vangen. Zo kan een ambtenaar tot zijn 80e blijven werken. Het verhogen van de pensioenleeftijd en het toegenomen aantal oudere werknemers zal de daling van de beroepsbevolking uiteraard niet compenseren. Desalniettemin blijft immigratie zeer beperkt in de archipel, die zijn culturele identiteit wil behouden; de autoriteiten geven de voorkeur aan een geboortebeleid.
👨🦳 Keiro no Hi, de dag van de ouderen
Tekeningen voor de dag van de ouderen. Bron: japan-forward.com
In Japan is de voorouderverering erg belangrijk. Daarom worden ouderen in de Japanse cultuur zeer gerespecteerd. De dag van het respect voor senioren, of Keiro no Hi, werd in 1963 ingesteld en is een nationale feestdag.
Vroeger werd deze dag op 15 september gevierd, maar nu vindt deze plaats op de 3e maandag van de maand en valt dit jaar op 20 september. Op deze dag staan ouderen in het Land van de Rijzende Zon in het middelpunt van de belangstelling. Tv-zenders zenden speciale programma’s uit, scholen organiseren voorstellingen en kinderen geven cadeaus aan hun grootouders. Er worden maaltijden geserveerd aan senioren en de honderdplussers in het dorp krijgen een klein zilveren kopje sake aangeboden. Het is een manier om dankbaarheid te tonen aan de ouderen. Merk op dat door de stijgende levensverwachting deze vieringen voor de gemeenten buitensporig duur dreigen te worden.
Geconfronteerd met de vergrijzing moet Japan nieuwe oplossingen vinden om de economie en de levenskwaliteit te behouden. Een nieuwe uitdaging voor het Land van de Rijzende Zon.
