In Japan zijn religies eerder culturele praktijken die voortkomen uit tradities dan strikte geloofsovertuigingen. Terwijl het boeddhisme vreedzaam samenleeft met het shintoïsme, vermengen en vullen de religieuze cultussen elkaar op harmonieuze wijze aan.
Het boeddhisme in Japan is een religie die uit China en Korea is overgekomen en gebaseerd is op de leer van de Boeddha. In de 6e eeuw werd de Indiase filosofie op z’n Japans geadopteerd door te versmelten met shintoïstische overtuigingen. Door de eeuwen heen ontstonden er talloze stromingen, wat leidde tot 13 boeddhistische scholen.
Ontdek deze religie of « weg van de wijsheid » die diep verankerd is in de Japanse cultuur.
🇯🇵 Het boeddhisme, een geïmporteerde religie
Fotobron: https://think.iafor.org/arrival-acceptance-buddhism-japan/
Hoewel het shintoïsme de inheemse religie van Japan is, arriveerde het boeddhisme vrij laat op de archipel onder invloed van China en Korea. In de loop der tijd paste het zich aan het land en zijn tradities aan, terwijl het evolueerde binnen de Japanse cultuur.
Hoe is het boeddhisme in Japan terechtgekomen?
De boeddhistische doctrine bereikte Japan in de 6e eeuw, toen het shintoïsme de dominante religie was in het Land van de Rijzende Zon. Nadat het zich in de buurlanden had gediversifieerd, arriveerde het boeddhisme op de archipel samen met taoïstische en confucianistische stromingen.
Volgens de Nihon Shoki (een compilatie van teksten over de oorsprong en geschiedenis van Japan) werd de boeddhistische filosofie aan keizer Kimmei gepresenteerd door de Koreaanse koning van het koninkrijk Paekche. Deze had hem destijds een Boeddhabeeld geschonken, vergezeld van boeddhistische geschriften en een brief waarin de verdiensten van de religie werden uitgelegd.
De begrippen spirituele verlichting, de levenscyclus en de dood via reïncarnatie waren tot dan toe erg vreemd voor de overtuigingen van het Japanse volk. Bovendien trok de « weg van de Boeddha » of Butsudo aan door zijn nieuwheid en zagen sommige lokale clans er een echte bron van macht in.
De evolutie van het boeddhisme op de archipel
Schilderij van de semi-legendarische prins Shōtoku (574-622), de eerste grote beschermheer van het boeddhisme in Japan. Bron: wikiwand.com
Aan het einde van de 6e eeuw, na felle strijd tussen aanhangers van het shintoïsme en voorstanders van het boeddhisme (en de Chinese cultuur), werd de boeddhistische religie geadopteerd door het keizerlijk hof onder invloed van de machtige Soga-clan.
Later werd de doctrine uitgeroepen tot staatsreligie, ten dienste van de autoriteiten, om het land te beschermen en de orde onder de bevolking te handhaven. De rol ervan: beveiligen en sturen.
In de daaropvolgende eeuw vestigde het zich op grote schaal in het land dankzij prins Shotoku. Hij werd benoemd tot regent onder het bewind van keizerin Suiko en wordt beschouwd als de grondlegger van het boeddhisme in Japan; hij liet talloze tempels bouwen op de archipel. Shotoku-Taishi staat ook bekend om zijn commentaren op diverse soetra’s.
Aan het begin van zijn integratie werd het boeddhisme sterk beïnvloed door het Chinese denken. Ver verwijderd van filosofische theorieën, stond het destijds bekend om zijn min of meer magische beschermende krachten tegen ziekten, natuurrampen of andere bedreigingen.
Door de eeuwen heen verschenen er talloze boeddhistische scholen en sekten. Er worden 3 grote stromingen onderscheiden: hinayana, mahayana en vajrayana.
🏫 Japans boeddhisme: de verschillende scholen
De oosterse pagode van de Enryaku-ji, zetel van de Tendai-boeddhistische school in Japan. Bron: youinjapan.net
Er zijn dertien belangrijke boeddhistische scholen in Japan.
De scholen uit de Nara-periode
- Hosso : « school van het zuivere bewustzijn », geïntroduceerd door de monnik Dosho
- Kegon : « school van de bloemenkrans », geïmporteerd door de monnik Shen-Hsiang
- Ritsu : « school van de discipline », ingesteld door de Chinese monnik Jianzhen
De scholen uit de Heian-periode
- Tendai : « school van de berg Tientai », een zeer bekende esoterische boeddhistische stroming in Japan, gesticht door de monnik Saicho
- Shingon : « school van het ware Woord » of de grote tantrische school, uit China geïmporteerd door de monnik Kukai
De scholen uit de Kamakura-periode
- Nichiren-boeddhisme : « lotusschool », geïntroduceerd door de monnik Nichiren
- Jodo : « school van het Zuivere Land », zeer wijdverspreid in Japan, afkomstig van de Tendai-monnik Honen
- Jodo shin : « ware school van het Zuivere Land », een belangrijke boeddhistische stroming voortgekomen uit het Zuivere Land en gesticht door Shinran
- Yuzu nenbutsu : « school van de Wederzijdse Aandacht voor de Boeddha », een tak van het Japanse boeddhisme van het Zuivere Land
- Ji : « school van het uur », die deel uitmaakt van de amidistische doctrines van het Zuivere Land
- Rinzai : boeddhistische school geïnitieerd door Myoan Eisai, de eerste Japanse zenmeester die zeer gewaardeerd werd door krijgers
- Soto : de belangrijkste school van het Japanse zenboeddhisme, geïmporteerd door Dogen Zenji, die gebaseerd is op stille meditatie
- Obaku : de meest recente Japanse zenboeddhistische school, gesticht door de monnik Ingen Ryuki
Het Japanse esoterische boeddhisme
Fotobron: amis-musee-cernuschi.org/bouddhisme-esoterique/
Het esoterische boeddhisme komt voort uit de Shingon-school en bepaalde takken van de Tendai-school. De esoterische leer valt onder de vajrayana-stroming of tantrisch boeddhisme dat uit Tibet afkomstig is. Het Japanse tantrisme integreert echter shinto-praktijken. Het Japanse esoterische boeddhisme legt de nadruk op magische praktijken met mantra’s en dharani’s, die bekend staan om hun beschermende krachten.
Het Japanse zenboeddhisme
Dit is een tak van de mahayana-stroming die de nadruk legt op meditatie en de verlichtingshouding van Siddhārtha Gautama, genaamd zazen. Zen is gebaseerd op Chan, een Indiase meditatievorm die via China kwam. Het is ook de vorm van boeddhisme die het meest bekend is in Europa.
Het Japanse zenboeddhisme heeft slechts één doel: spirituele verlichting bereiken door fysieke en mentale beoefening.
🧘 De boeddhistische praktijk in Japan
Tegenwoordig noemen veel Japanners zich seculier, maar zij zetten hun religieuze praktijken desondanks voort. De moderne beweging van het Japanse boeddhisme, Soka Gakkai, of de seculiere vorm van het Nichiren-boeddhisme, weerspiegelt deze nieuwe opvatting van religie in Japan goed.
De tempels en de monniken
Senso-ji tempel, de oudste boeddhistische tempel van de hoofdstad. Bron: Wikipedia
In Japan zijn er talloze boeddhistische tempels. Samen met de shinto-heiligdommen zijn deze religieuze gebouwen het meest verspreid. Het woord « tempel » wordt in het Japans vertaald als « tera » of « jiin », en hun naam bevat daarom het achtervoegsel -dera of -ji. Ze zijn herkenbaar aan hun grote dak en hun poort met verdieping (romon). Door het boeddhistisch syncretisme lenen veel tempels echter architecturale elementen van het shintoïsme, zoals torii-poorten, en vice versa.
Onder de meest gerenommeerde tempels van Japan kunnen we de Kiyomizu-dera noemen, gewijd aan de godin van de barmhartigheid, en de Senso-ji: de oudste boeddhistische tempel van de hoofdstad. Ook de Kinkakuji-tempel, ook wel het Gouden Paviljoen genoemd, en zijn paradijselijke tuinen zijn zeer beroemd en trekken talloze bezoekers van over de hele wereld aan.
In de gehele geschiedenis van het Japanse boeddhisme is Kukai ongetwijfeld de bekendste monnik. Hij stichtte de Shingon-school die tegenwoordig zeer wijdverspreid is. Men kan zeggen dat zijn geest de Japanse cultuur aanzienlijk heeft beïnvloed. Kukai liet ook het klooster op de berg Koya bouwen, waar elk jaar veel pelgrims naartoe komen.
Dokyo, aanhanger van de Hosso-shu sekte, was in de 8e eeuw ook een zeer belangrijke politieke figuur, bekend om zijn slechte invloed binnen het Hof.
De krijgersmonnik Benkei blijft een figuur uit de Japanse folklore en een personage uit het kabuki- en No-theater. Hij zou de medeplichtige zijn geweest van de grote Minamoto no Yoshitsune, een illustere samoerai uit de Japanse geschiedenis.
Evenzo staat de monnik Takuan Sôho van de Rinzai-shu school bekend als de meester van Musachi Mioyamoto, een groot Japans schermer.
Andere monniken zijn eveneens beroemd in Japan, zoals Ikkyu-Sojun, een ambachtsman van de Rinzai-school, bekend om zijn gedichten.
De invloed van het boeddhisme op de Japanse cultuur
De Japanse theeceremonie & zenboeddhisme. Bron: WikiCommons
Het boeddhisme heeft de Japanse cultuur op grote schaal beïnvloed. Het is terug te zien in de kunsten, de architectuur en de lokale levensstijl. Zo vinden we de erfenis ervan terug in de Japanse beschaving via de erecode van de krijgers en in vechtsporten zoals Kyudo of kendo.
Ook bepaalde Japanse tradities komen voort uit het boeddhisme, zoals de beroemde theeceremonie. Terwijl het shintoïsme de dood beschouwt als het einde van het bestaan, biedt het boeddhisme een andere perceptie van deze gebeurtenis met de aanwezigheid van een hiernamaals en het principe van reïncarnatie. Bovendien wordt de boeddhistische religie in Japan nog steeds veel beoefend tijdens begrafenisceremonies.
De kunsten hebben zich ook laten inspireren door de weg van de wijsheid via Japanse kalligrafie, het No-theater of de bloemsierkunst Ikebana, zonder de zentuinen te vergeten.
Concluderend kan gesteld worden dat het boeddhisme in Japan zijn plaats vindt naast de shinto-ideologieën. Meer dan een religie is het een filosofie die door de eeuwen heen een grote rijkdom aan de Japanse cultuur heeft toegevoegd.
