Kent u de Tanuki? Met zijn atypische uiterlijk en grappige voorkomen is deze yōkai erg populair in Japan. Een amusante kop, een dikke buik, een strooien hoed, een sake-fles… maar wie is dit vreemde wezen eigenlijk? 🤔
De term tanuki (タヌキ) verwijst naar de wasbeerhond, een Japanse soort die op een wasbeer lijkt. In de Japanse folklore wordt de Tanuki beschouwd als een yōkai, een bosgeest met buitenproportionele kenmerken en magische krachten.
De Tanuki werd beroemd door de animatiefilm Pompoko van Isao Takahata en is een nogal intrigerend personage. Wat gaat er schuil achter dit curieuze dier? Wat zijn zijn magische krachten en legendes? En wat vertegenwoordigt de Tanuki binnen de Japanse cultuur?
👉 Laten we deze mysterieuze yōkai eens onder de loep nemen.
🐾 De Tanuki, een vreemd dier
Als u wel eens een Tanuki-beeldje heeft gezien in een restaurant, een Aziatische winkel of in een manga, dan is zijn uiterlijk u vast opgevallen. Men kan inderdaad niet onverschillig blijven bij zijn wasbeergezicht, zijn grote ronde ogen, zijn dikke buik en zijn prominente mannelijke attributen 😆. Met zijn levensgenieters-uitstraling behoort de Tanuki tot de vreemde wezens of onzichtbare geesten die in de Japanse mythologie yōkai worden genoemd.
Foto van een wasbeerhond / Tanuki-standbeeld, Kyoto. ©Dev Kumar(Flickr)
Zijn naam betekent “wasbeerhond” in het Japans, een hondachtige 🐺 uit Azië die in de bergen en bossen leeft. Het dier is een omnivoor en komt vooral ‘s nachts naar buiten om voedsel te zoeken. Hij is herkenbaar aan zijn lange haren en zijn karakteristieke gezichtsmasker. We geven toe, deze hond lijkt niet echt op een doorsnee huishond 🐶, zeker niet omdat hij de eigenschap heeft om een winterslaap te houden. Hij wordt overigens regelmatig verward met de wasbeer of de das.
In de Japanse mythologie bezit de wasbeerhond magische krachten. Deze bosgeest, ook wel bake danuki genoemd, heeft de eigenschap dat hij naar believen van gedaante kan veranderen om mensen te misleiden, net als zijn kompaan Kitsune, de magische vos. De Tanuki staat bekend om zijn grote attributen en zijn liefde voor sake, wat vaak tot grappen leidt onder Japanners.
🐕 De verrassende oorsprong van de Tanuki
Deze boshond wordt voor het eerst genoemd in de Nihon Shoki, een historisch verzamelwerk over de oorsprong van Japan uit 720. Hij verschijnt ook op oude geïllustreerde rollen uit de middeleeuwen samen met andere yōkai zoals de Tengu-demon.
Door boeddhistische verhalen populair geworden, is de Tanuki door de eeuwen heen diep verankerd geraakt in de Japanse folklore. Met zijn grappige karakter is dit ondeugende wezen, dat een beetje verstrooid en bijzonder onhandig is, er niet vies van om van gedaante te veranderen om mensen voor de gek te houden.
Afhankelijk van de legendes en regio’s kan deze yōkai als welwillend of vijandig worden beschouwd. In sommige verhalen gaat hij zelfs zo ver dat hij doodt om te krijgen wat hij wil. Tegenwoordig wordt hij echter niet meer als gevaarlijk beschouwd, maar eerder als grappenmaker en sluwe vos.
Afbeeldingen van Tanuki door Utagawa Kuniyoshi. Ja, dat zijn inderdaad hun testikels.
Evolutie van de Tanuki
Het lijkt erop dat het uiterlijk van deze yōkai door de eeuwen heen sterk is geëvolueerd. De weergave van dit dier met een paar gigantische testikels dateert uit de Edo-periode. De huid van de Tanuki-gonaden werd namelijk gebruikt om bladgoud te kloppen vanwege hun soepelheid en extreme weerstand. Deze bijzonderheid inspireerde de beroemde mythe van de familiejuwelen die tot wel 8 tatami-matten lang konden worden uitgerekt, of zelfs 1000!
Tijdens de Edo-periode ontwikkelden de legendes rond de Tanuki zich verder. Bovendien bracht de ukiyo-e-stroming de yōkai in de schijnwerpers door zijn opblaasbare scrotum in talloze situaties te gebruiken. Zo hebben veel kunstenaars zoals Utagawa Kuniyoshi deze eigenaardigheid tot het uiterste uitgebuit. Men ziet Tanuki’s die hun testikels als een bundel dragen of ze als paraplu gebruiken op talloze prenten en komische illustraties.
Houtsnijwerk van een Tanuki / Aardewerk uit Shigaraki (prefectuur Shiga)
De sake-fles en de strooien hoed waarmee hij tegenwoordig wordt afgebeeld, verschenen in de 20e eeuw dankzij de beelden van een beroemde keramist uit Shigaraki.
💥 De magische krachten van de Tanuki
Zoals de meeste Japanse mythische wezens bezit de Tanuki hemelse krachten. Als vormveranderend wezen kan hij transformeren en elk uiterlijk aannemen dat hij wil, zoals dat van een voorwerp of een mens. Bovendien beheerst hij de kunst van het vermommen tot in de puntjes. Zijn dikke buik dient als trommel 🥁. In de verbeelding van de Japanners klinkt het geproduceerde geluid als “pompoko”, een geluid dat de film van Isao Takahata inspireerde.
Afbeelding uit de Japanse animatiefilm Pompoko, geregisseerd door Isao Takahata voor Studio Ghibli.
De Tanuki staat echter vooral bekend om zijn grote testikels met vele functies. Hij gebruikt ze als wapen, gereedschap, paraplu of visnet, afhankelijk van de situatie. Deze grappige geest ligt dan ook aan de basis van vele legendes en humoristische voorstellingen in de archipel.
🍵 Tanuki en Japanse legendes
Er zijn talloze Japanse legendes en verhalen die rond de bake danuki draaien. Deze yōkai beschikt immers over een veelheid aan buitengewone krachten en een amusant karakter.
Een nogal lugubere legende vertelt het verhaal van een Tanuki die een oude vrouw doodslaat om haar als soep aan haar echtgenoot te serveren. Dit is een flauwe grap over Tanuki-soep, een traditioneel gerecht in Japan 🥣. Ook verwijzen veel verhalen en traditionele sprookjes naar monniken die verkleed zijn als Tanuki of naar de streken van deze dieren.
De legende van de theeketel
Bunbuku Chagama is een oud Japans sprookje dat erg populair is in Japan.
Illustratie van Frederick Richardson / Evenwichtskunstenaar-act van de Tanuki-theeketel
Op een dag raakt een Tanuki verstrikt bij een afvalhoop. Op dat moment kruist hij het pad van een zeer arme oude man. Deze man zocht wanhopig naar voorwerpen om te verkopen om te overleven. Uit medelijden met het verzwakte dier besluit de man het wezen te bevrijden.
Later die nacht komt de Tanuki op bezoek bij de oude man terwijl hij slaapt. Het dier, dankbaar voor zijn redder, besluit zijn transformatiekracht te gebruiken om hem te bedanken. Hij had namelijk gehoord dat een monnik op zoek was naar een theepot. Sluw als hij is, verandert de Tanuki in een theeketel om zijn redder in staat te stellen hem te verkopen.
De volgende ochtend gaat de oude man, blij met zo’n mooi object, naar de tempel om zaken te doen. Hij had geen moeite om deze prachtige theeketel aan de monnik te verkopen. Echter, bij het eerste gebruik, omdat hij het niet verdroeg om verhit te worden, veranderden de pootjes van de ketel al snel in echte poten.
Terug bij zijn meester kreeg de gedaanteverwisselaar een geniaal idee. In deze nieuwe vorm zou hij een echte attractie worden door een show aan te bieden van een dansende en balancerende theepot. De act werd een enorm succes. De oude man werd rijk en bood in ruil daarvoor een thuis aan de Tanuki.
💰 Symbool en plaats van de Tanuki in Japan
De Tanuki staat bekend als een symbool van welvaart en geluk, daarom vindt men hem vaak in Japanse winkels of bij de ingang van bars en restaurants, net als de Maneki Neko. Omdat hij als geluksbrenger wordt beschouwd, vindt men ook talloze Tanuki-sculpturen voor huizen of winkels. Let wel op: in Japan zijn testikels een symbool van geluk en rijkdom.
Om tijdens uw volgende reis naar de archipel een Tanuki te zien, kunt u gerust eens rondneuzen bij de winkels van Shigaraki om keramieken beelden van hem te bewonderen. U kunt dit fantastische wezen ook zien bij de ingang van de Yashima-ji tempel in Takamatsu en de Chingodô tempel in Asakusa, waar hij wordt vereerd.
U hoeft echter niet ver te reizen om hem tegen te komen, want de yōkai bevolkt videogames, anime en manga. Zo is “Pompoko“ een animatiefilm die de strijd van de Tanuki’s vertelt om het bos te behouden tegen de massale verstedelijking. Het wezen verschijnt zelfs in Super Mario wanneer de held transformeert. Cool, toch?
Als emblematische en intrigerende figuur uit de Japanse folklore neemt de Tanuki een belangrijke plaats in binnen de Japanse cultuur. Hij is zelfs het onderwerp van grappige liedjes voor kinderen.
De Tanuki, een yōkai om in huis te halen
Deze grappige geest is zowel origineel als humoristisch en is zonder twijfel de meest verrassende van alle yōkai. Met zijn kleine zwak voor sake en rijst zal deze boswachter u zeker geluk 🍀 brengen. Dus, houd uw ogen goed open!
